Pada 16 Ogos nanti, kira-kira 4,000 perwakilan DAP dijangka membuat keputusan mengenai kedudukan pemimpin parti itu dalam kerajaan, termasuk sama ada mereka perlu terus berada dalam Kabinet atau mengambil langkah berundur. Anthony Loke sudah memberi gambaran bahawa apa juga keputusan yang dibuat tidak semestinya membawa kepada penarikan sokongan terhadap Anwar Ibrahim atau keluarnya DAP daripada Pakatan Harapan. Keadaan ini kelihatan seperti masalah dalaman sebuah parti, tetapi kegelisahan tersebut sebenarnya mencerminkan persoalan lebih besar yang sedang dihadapi PH: sebuah gabungan yang suatu ketika dahulu cukup jelas tentang apa yang ditentangnya kini semakin sukar menjelaskan apa yang mahu dibawanya.
PH tidak boleh dikatakan gagal dalam semua perkara sejak mengambil alih Putrajaya. Ekonomi masih bergerak, pelaburan terus masuk dan beberapa reformasi institusi telah dilaksanakan atau sedang berjalan. Namun politik tidak hanya bergerak melalui angka pertumbuhan, jumlah pelaburan atau senarai dasar yang diluluskan. Pengundi biasanya memahami politik melalui cerita yang lebih mudah: apakah masalah yang sedang dilawan, apakah perubahan yang dijanjikan dan ke mana negara mahu dibawa.
Pada suatu ketika, PH mempunyai cerita tersebut. Pilihan raya 2008 membawa naratif memecahkan dominasi Barisan Nasional. Menjelang 2013, persoalannya sudah berubah kepada kemungkinan pertukaran kerajaan. Pada 2018, isu 1MDB, kleptokrasi dan reformasi institusi menjadikan mesej PH lebih jelas daripada sebelumnya. Selepas Langkah Sheraton pula, naratifnya mudah difahami: mandat rakyat telah dikhianati dan kerajaan yang dipilih perlu dikembalikan. Sama ada seseorang bersetuju dengan PH atau tidak, orang tahu apa yang diperjuangkannya.
Keadaan berubah selepas Pilihan Raya Umum 2022. Parlimen tergantung memaksa PH bekerjasama dengan Barisan Nasional dan beberapa gabungan lain untuk membentuk kerajaan. Dari sudut sistem berparlimen, kompromi seperti itu bukan sesuatu yang pelik. Politik memang memerlukan rundingan. Masalah timbul apabila kompromi yang pada awalnya bersifat taktikal perlahan-lahan menjadi sebahagian daripada identiti pemerintahan. PH mahu kekal sebagai gabungan reformis, tetapi dalam masa sama perlu menjaga kestabilan kerajaan, hubungan sesama komponen dan sokongan kelompok pengundi yang mempunyai tuntutan berbeza.
Pilihan raya negeri kebelakangan ini mula menunjukkan kesan daripada kekaburan tersebut. Di Johor, BN bergerak dengan kekuatannya sendiri dan memperoleh kemenangan besar, sedangkan PH kehilangan beberapa kerusi yang sebelum ini dianggap selamat. Negeri Sembilan kemudian memberikan satu lagi isyarat apabila PH gagal mencapai sasaran yang diletakkan sebelum pilihan raya, termasuk kekalahan Anthony Loke di Chennah selepas lebih sedekad mewakili kawasan tersebut. Kekalahan seorang pemimpin tidak bermaksud sesebuah parti sedang menuju kehancuran, tetapi politik sering bergerak melalui simbol. Apabila kerusi lama seorang Setiausaha Agung pun boleh terlepas, sokongan tradisional tidak lagi boleh dianggap kekal dengan sendirinya.
DAP berada dalam kedudukan yang mungkin paling sukar kerana parti itu sedang berhadapan dengan perbezaan besar antara menjadi pembangkang dan menjadi kerajaan. Selama beberapa dekad, DAP membina kekuatan melalui isu rasuah, tadbir urus, kesaksamaan dan reformasi institusi. Ketika berada di luar kerajaan, kegagalan perubahan boleh dikaitkan dengan pihak yang memegang kuasa. Hari ini alasan tersebut semakin sukar digunakan kerana DAP sendiri mempunyai menteri, timbalan menteri dan puluhan Ahli Parlimen yang menjadi sebahagian daripada kerajaan.
Penyokong tentu memahami bahawa kerajaan campuran memerlukan kompromi. Namun kompromi juga mempunyai had politik. Sampai satu tahap, persoalannya bukan lagi mengapa sesuatu reformasi mengambil masa, tetapi apakah sebenarnya yang masih membezakan sebuah parti reformis dengan parti-parti yang pernah dikritiknya. Kedudukan DAP menjadi lebih rumit apabila parti mahu menunjukkan ketidakpuasan terhadap kerajaan, tetapi pada masa sama tidak mahu meninggalkan kerajaan tersebut.
Albert Hirschman dalam Exit, Voice, and Loyalty (1970) menerangkan tiga pilihan apabila seseorang atau organisasi berhadapan dengan kemerosotan institusi: keluar, bersuara untuk mengubah keadaan, atau terus kekal kerana kesetiaan. DAP hari ini hampir berada di antara ketiga-tiganya. Perbincangan untuk menarik wakil daripada kerajaan membawa unsur exit. Desakan terhadap reformasi menunjukkan voice. Sokongan berterusan terhadap Anwar dan PH pula mencerminkan loyalty. Strategi tersebut mungkin masuk akal dalam mesyuarat parti, tetapi jauh lebih sukar diterangkan kepada pengundi biasa.
Masalah yang sama sebenarnya turut menghimpit PKR dan Amanah. PKR lahir daripada gerakan Reformasi, tetapi sekarang mengetuai kerajaan yang perlu mengurus institusi yang dahulunya mahu diubah dengan lebih radikal. Amanah pula masih mencari ruang tersendiri antara identiti Islam progresif, kesetiaan kepada PH dan keperluan membezakan dirinya daripada dua rakan gabungan yang lebih besar. Peter Mair (2013) pernah menghuraikan bagaimana parti politik moden boleh menjadi semakin dekat dengan negara tetapi semakin jauh daripada masyarakat. Semakin banyak kuasa diperoleh, semakin mudah bahasa perjuangan digantikan dengan bahasa pentadbiran.
PH sekarang berhadapan dengan risiko tersebut. Kerajaan boleh menerangkan pencapaian dengan lebih baik, memperbaiki komunikasi dan menunjukkan hasil dasar kepada rakyat. Namun komunikasi sahaja tidak boleh menggantikan cerita politik yang sudah semakin kabur. Pada suatu ketika, PH mampu membuatkan penyokong menunggu bertahun-tahun walaupun tidak mempunyai kuasa kerana mereka percaya ada sesuatu yang sedang diperjuangkan. Sekarang PH mempunyai kuasa, tetapi semakin banyak masa digunakan untuk menerangkan mengapa perubahan tidak boleh dibuat seperti yang pernah dijanjikan.
Menjadikan PAS atau PN sebagai ancaman juga mempunyai batasnya. Sebuah gabungan mungkin memperoleh sokongan dengan mengingatkan pengundi bahawa alternatif lebih buruk, tetapi sukar membina kesetiaan jangka panjang hanya melalui ketakutan terhadap pihak lain. Pengundi akhirnya mahu mengetahui apa yang akan diperoleh daripada sebuah kerajaan, bukan semata-mata siapa yang perlu dielakkan.
Sebab itu keputusan DAP pada 16 Ogos nanti tidak akan menyelesaikan persoalan terbesar Pakatan Harapan. Pengunduran menteri mungkin memberi ruang kepada DAP untuk menunjukkan ketidakpuasan, tetapi parti tetap perlu menjelaskan mengapa kerajaan yang sama terus disokong. Kekal dalam Kabinet pula menuntut bukti bahawa keberadaan dalam kerajaan menghasilkan sesuatu yang lebih besar daripada jawatan. Kedua-dua pilihan akhirnya membawa kepada soalan yang sama: apakah bentuk Malaysia yang masih mahu dibina oleh Pakatan Harapan?
PH masih mempunyai Perdana Menteri, kementerian, kerusi Parlimen dan ruang untuk melaksanakan dasar. Gabungan itu belum kehilangan segala-galanya seperti yang sering digambarkan oleh lawannya. Cabaran sebenarnya lebih sederhana tetapi mungkin lebih sukar diselesaikan. Pakatan Harapan masih mempunyai kerajaan. Persoalannya sekarang ialah sama ada ia masih mempunyai cerita.
Bacaan asas: Albert O. Hirschman (1970), Exit, Voice, and Loyalty: Responses to Decline in Firms, Organizations, and States; Peter Mair (2013), Ruling the Void: The Hollowing of Western Democracy; Reuters (2026), laporan mengenai kedudukan DAP dalam Kerajaan Perpaduan serta keputusan pilihan raya negeri Johor dan Negeri Sembilan; Suruhanjaya Pilihan Raya Malaysia, keputusan pilihan raya negeri 2026.
